Przechowywanie butli LPG do wózków widłowych. Na co patrzę z perspektywy BHP?
Kiedy przyglądam się miejscu przechowywania butli do wózków widłowych, nie zaczynam od sprawdzania tabliczki ostrzegawczej. Najpierw patrzę, gdzie stoi magazyn, co znajduje się obok i jak pracownicy korzystają z butli. Sam metalowy kosz nie daje mi jeszcze odpowiedzi, czy wszystko zostało właściwie zorganizowane.
Chcę prześledzić całą drogę butli: od dostawy, przez przechowywanie i wymianę na wózku, aż po odstawienie do odbioru. Dopiero wtedy mogę ocenić, czy przyjęte zasady sprawdzają się w codziennej pracy.
Zaczynam od miejsca, w którym stoją butle
Podstawą jest dla mnie rozporządzenie Ministra Gospodarki z 6 września 1999 r. w sprawie BHP przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych. Jego § 12 ust. 4 wyklucza magazynowanie butli między innymi w piwnicach i innych pomieszczeniach poniżej gruntu, garażach, pomieszczeniach z pojazdami silnikowymi, kotłowniach, hydroforniach i węzłach cieplnych. Zakaz obejmuje również wskazane w przepisie pomieszczenia ze studzienkami, otworami kanalizacyjnymi lub niewentylowanymi zagłębieniami.
Dlatego zwracam uwagę również na pojedyncze butle odłożone poza magazynem. Tłumaczenie, że butla stoi w garażu tylko do następnej zmiany, nie rozwiązuje problemu. Właśnie takie tymczasowe rozwiązania warto wychwycić podczas obchodu.
Rozróżniam przy tym zapas odłączonych butli od butli zamontowanej na wózku. Nie należy traktować tych sytuacji jako identycznych.
Patrzę pod nogi i sprawdzam studzienki
Przy magazynie interesuje mnie nie tylko to, co znajduje się na wysokości wzroku. Patrzę też na podłoże. LPG jest cięższy od powietrza, dlatego po uwolnieniu może gromadzić się przy ziemi i przedostawać do kanałów czy studzienek. Ażurowe ściany kosza nie eliminują tego zagrożenia.
§ 80 ust. 4 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 24 lipca 2023 r. wymaga dla składowiska na placu otwartym utwardzonego podłoża, położenia nieponiżej poziomu terenu i zachowania wskazanej w załączniku odległości od wymienionych zagłębień, studzienek oraz otworów do pomieszczeń poniżej terenu.
Jeżeli widzę kratkę w pobliżu magazynu, chcę wiedzieć, dokąd prowadzi. Nie uznaję jej za nieistotny szczegół tylko dlatego, że znajduje się poza koszem. Przy wyborze lokalizacji potrzebny jest obraz całego otoczenia.
O dach pytam również producenta i dostawcę
Nie twierdzę, że każdy magazyn butli musi mieć dach. § 80 ust. 1 rozporządzenia z 2023 r. dopuszcza składowanie na utwardzonych placach otwartych, pod zadaszeniem albo w przystosowanych budynkach.
Nie kończę jednak sprawdzania na tym przepisie. Sięgam do aktualnej karty charakterystyki gazu, instrukcji producenta butli i wymagań dostawcy. W karcie szczególnie interesuje mnie sekcja 7, a dokładniej podsekcja 7.2 dotycząca warunków bezpiecznego magazynowania. To tam szukam informacji o temperaturze, nasłonecznieniu, wilgoci, warunkach pogodowych i wentylacji.
Jeżeli dokumentacja wymaga zadaszenia, uwzględniam ten wymóg. Jeżeli mówi o ochronie przed słońcem i nagrzewaniem, sprawdzam, czy przyjęte rozwiązanie rzeczywiście taką ochronę zapewnia. Nie dopisuję jednak do dokumentacji nakazu dachu, którego w niej nie ma. Wątpliwości wolę wyjaśnić z dostawcą na piśmie.
TDT również wskazuje na potrzebę ochrony butli na zewnątrz przed słońcem i opadami. Zadaszenie może więc być rozsądnym rozwiązaniem. Trzeba tylko uważać, żeby przy okazji nie obudować szczelnie kosza i nie pogorszyć przewietrzania.
Sprawdzam, co może nagrzewać butle
Patrzę na pobliskie piece, nagrzewnice, grzejniki i gorące elementy instalacji. Interesuje mnie również to, jak miejsce będzie wyglądało podczas letnich upałów.
§ 12 ust. 2 rozporządzenia przeciwpożarowego z 7 czerwca 2010 r. wymaga ochrony pomieszczenia magazynowego butli z gazami palnymi przed ogrzaniem powyżej 35°C. To limit dotyczący pomieszczenia, a nie uniwersalna dopuszczalna temperatura powierzchni butli.
Dlatego prawidłowy odczyt temperatury w chłodny dzień nie wystarcza mi do oceny warunków całorocznych. Chcę wiedzieć, czy magazyn nie nagrzewa się od słońca lub urządzeń pracujących w pobliżu.
Nie przyjmuję odległości od budynków na oko
Przy lokalizacji magazynu sprawdzam, z jakiego przepisu wynika przyjęta odległość. § 82 rozporządzenia z 2023 r. wskazuje dla magazynów butli 30 m od budynków mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i obiektów użyteczności publicznej oraz 15 m od pozostałych wskazanych obiektów i krawędzi jezdni drogi publicznej, z uwzględnieniem przepisów drogowych. Zastosowanie tych wymagań wymaga ustalenia kwalifikacji konkretnego obiektu.
Z kolei odległości 8 m i 3 m zapisane w § 14 ust. 2 rozporządzenia przeciwpożarowego dotyczą określonych kontenerów w handlowej sieci detalicznej poza stacjami paliw. Nie przenoszę ich automatycznie na zapas gazu dla zakładowych wózków.
Przed zakupem kosza ustaliłbym więc lokalizację z projektantem lub osobą kompetentną w ochronie przeciwpożarowej. Łatwiej zrobić to wcześniej niż później przenosić gotowy magazyn.
Przyglądam się dostawie i ustawieniu butli
Przy odbiorze zwracam uwagę na korpus, zawór, oznakowanie i ważność badania. Wątpliwości dotyczące uszkodzeń czy stanu technicznego wyjaśniam z dostawcą przed dopuszczeniem butli do użytkowania. Takie elementy kontroli wskazuje TDT.
§ 12 ust. 1–2 rozporządzenia z 1999 r. przewiduje dla butli do 11 kg ustawienie stojące, maksymalnie w trzech warstwach, z wyjątkiem składowania w kontenerach lub na paletach. Wyjątek nie oznacza dowolnego układania. § 25 ust. 1 wymaga osłony zaworu i nakrętki zaślepiającej króciec pełnej butli przeznaczonej do eksploatacji.
Chcę też widzieć czytelny podział na butle pełne i opróżnione. § 13 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia przeciwpożarowego dopuszcza ich wspólne pomieszczenie pod warunkiem oddzielnego ustawienia, a ustęp 6 wymaga zabezpieczenia przed upadkiem.
Sama tabliczka EX nie zamyka tematu
Zanim ocenię oznakowanie, chcę zobaczyć, jak ustalono zagrożenie wybuchem. Obowiązek jego oceny wynika z § 37 rozporządzenia przeciwpożarowego.
Dodatkowe wymagania zawiera rozporządzenie Ministra Gospodarki z 8 lipca 2010 r. dotyczące atmosfery wybuchowej. § 4 ust. 4 dotyczy oceny ryzyka, § 5 klasyfikacji przestrzeni i oznakowania, a § 7 dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem sporządzanego przed udostępnieniem miejsca pracy objętego wymaganiami.
Dla mnie znak EX powinien być wynikiem tej pracy. Chcę wiedzieć, jaki jest zasięg zagrożenia, jakie urządzenia mogą znajdować się w tej przestrzeni i jakie czynności są dopuszczalne.
Sprawdzam, czy zabezpieczenia są dostępne w praktyce
§ 11 rozporządzenia z 1999 r. wymaga ochrony odgromowej magazynów i składowisk na placach zgodnie z Polskimi Normami oraz dostępu umożliwiającego akcję ratowniczą.
§ 81 rozporządzenia z 2023 r. przewiduje dla objętych nim magazynów między innymi gaśnicę proszkową 9 kg do 440 kg gazu, dwie przy 441–5500 kg oraz hydranty zewnętrzne powyżej 440 kg. Dobór zabezpieczeń wymaga właściwej kwalifikacji magazynu.
Nie ograniczam się jednak do policzenia gaśnic. Sprawdzam, czy dojścia nie blokują palety, odpady albo zaparkowane pojazdy. Pytam też, jak wygląda dostęp na nocnej zmianie.
Na końcu rozmawiam z pracownikiem
Chcę wiedzieć, czy osoba wymieniająca butlę potrafi bezpiecznie wykonać tę czynność i rozpoznać sytuację wymagającą przerwania pracy.
§ 4 ust. 3–4 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z 15 grudnia 2017 r. dotyczącego wózków jezdniowych wymaga przeszkolenia operatora wózka gazowego oraz osoby wymieniającej butle w ich bezpiecznym użytkowaniu i wymianie. § 5 obejmuje zapoznanie operatora między innymi z instrukcją wózka i ryzykiem zawodowym. eli.gov.pl
Dlatego sprawdzam zarówno dokument szkolenia, jak i rzeczywisty sposób pracy. Instrukcja powinna odpowiadać konkretnemu modelowi wózka, butli i przyłącza.
§ 9 rozporządzenia z 1999 r. zobowiązuje pracodawcę do przygotowania instrukcji zakładowych, również dotyczących awarii, i zapoznania z nimi pracowników.
Przy wyczuwalnym gazie trzeba unikać operowania urządzeniami mogącymi wywołać iskrę. Pracownik powinien wiedzieć, jak ostrzec innych i wezwać pomoc z bezpiecznego miejsca. Nie oczekiwałbym od niego ryzykowania zdrowia przy próbie usunięcia nieszczelności.
Zachęcam Cię do sprawdzenia własnego magazynu
Mam nadzieję, że ten artykuł pomoże Ci właściwie ocenić sposób przechowywania butli w Twoim zakładzie i zauważyć zagrożenia, które łatwo przeoczyć podczas codziennej pracy.
Podejdź do magazynu i przyjrzyj się nie tylko koszowi, ale również jego otoczeniu i sposobowi pracy ludzi. Studzienka przy ogrodzeniu, pobliska nagrzewnica czy butla odstawiona do garażu mogą mieć większe znaczenie niż komplet tabliczek ostrzegawczych. Z perspektywy inspektora BHP zależy mi przede wszystkim na tym, aby przyjęte zasady działały na każdej zmianie, również wtedy, gdy nikt akurat nie prowadzi kontroli.
